Spomenik Slobode na Jasikovcu

Nalazite se ispred spomenika Slobode, jednog od najneobičnijih spomenika u Crnoj Gori. Podignut je na mjestu gdje su 17. jula 1941. godine njemački okupatori strijeljali beranske rodoljube. Impozantna kupa koja podsjeća na fišek metka, visoka 18 metara, simbol je borbe za oslobođenje koja se u ovom kraju vodila tokom Balkanskih, Prvog i Drugog svjetskog rata. Autor spomenika je poznati arhitekta i nekadašnji gradonačelnik Beograda, Bogdan Bogdanović, čuven po smjelim idejama i memorijalnoj arhitekturi. Autor je brojnih spomen-obilježja podignutih u znak sjećanja na žrtve fašizma u čitavoj bivšoj Jugoslaviji, među kojima je najpoznatiji Kameni cvijet u Jasenovcu.

Spomenik na Jasikovcu podignut 1972. godine, okružen je sa 40 granitnih blokova. Na njima je, sa preko 10.000 slova ispisana istorija Polimlja. A istorija Berana počinje upravo ovdje. Na brdu Jasikovac. Tu su posle boja na Rudešu 1862. godine Turci podigli svoje vojno utvrđenje i tek povremeno prelazili na lijevu obalu Lima da umire buntovno stanovništvo.

Turski oficiri i njihove porodice podigli su kuće u podnožju Jasikovca. Tako je nastalo Hareme, prvo urbanizovano i projektovano naselje na ovom području, koje je ime dobilo baš po tome što su tu živjele žene turskih oficira (harem – kuća za žene). U Haremima su u početku živjeli samo oficiri turske vojske i njihove porodice, kao i viđenije muslimanske porodice begovskog porijekla. Tu je svoju kulu imao i čuveni Rizvan-beg, arhitekta školovan u Parizu, koji je projektovao najznačajnije objekte u Beranama: vojno utvrđenje na Jasikovcu, Hareme, glavnu gradsku čaršiju, kasarnu, džamiju, šedrvan i gradsku česmu. Za potrebe vojnog utvrđenja sproveo je vodu do Jasikovca, pa su tako i skoro sve kuće u Haremima dobile vodu.

Za Rizvan–bega i njegovu hanumu Albu vezana je i jedna od najstarijih beranskih legendi. Kao arhitekta Rizvan-beg je često putovao i dugo odsustvovao od kuće. Samujući, njegova mlada žena Alba zaljubila se u slugu. Kada više nijesu mogli da kriju svoju ljubav, započeli su zajednički život. Te vijesti brzo su došle i do Rizvan–bega koji se vratio u Hareme i odmah pogubio slugu. Ne htjevši da ga čeka u kući, Alba je otišla do Lima gdje se sa visoke stijene bacila u duboki vir. To mjesto, na kom je kasnije sagrađen hotel Berane i danas se po nesrećnoj Albi zove Albin fir. A Rizvan-beg se više nikad nije vratio u Berane.

Utvrđenje Jasikovac, sa šančevima zatvorenog tipa, bilo je poprište i poslednje bitke za oslobođenje grada od Turaka, 1912. godine. Tom prilikom zaplijenjena je mala turska zastava koja se i danas čuva u Polimskom muzeju.

Na samo kilometar od centra grada, park na Jasikovcu postao je omiljeno izletište Beranaca, i mjesto sa kog se pruža najbolji pogled na čitav grad.

tabla5