Stari grad

Nalazite se u središtu nekadašnjeg starog grada. Među hanovima, dućanima i zanatskim radnjama koje su krajem 19. vijeka počele nicati pored turskog vojničkog naselja zvanog „kršla“ nalazio se i begluk – glavni gradski trg i pijaca, smješten na širokom platou, tik uz glavnu ulicu.

Na zapadnoj strani begluka 1883. godine podignuta je vakufska kuća, primjer spoja tradiconalne i orijentalne arhitekture, sa pet drvenih stubova i dva polukružna drvena luka u prizemnom dijelu. Vakufska kuća je zadužbina Ahmed-hamdi paše, beranskog mufetiša – nadzornika, koji ju je posvetio svom rano preminulom sinu jedincu. Krajem 19. vijeka, ovdje je bilo sjedište državne pošte. U vakufskoj kući se jedno vrijeme obavljala vjerska služba i bio je organizovan rad niže vjerske škole za djecu.

Vakufska kuća je u narodu bila poznata i kao “kuća kod česama”. Sastavni dio kuće bile su česme koje su bile začeci gradskog vodovoda. “Kuću kod česama” projektovao je turski arhitekta Rizvan beg, tek svršeni student arhitekture sa Sorbone. Voda je bukovim čunkovima dovedena sa manastirskog vrela kod Đurđevih Stupova. Njegova dužina bila je 2 km, a bio je u funkciji sve do osamdesetih godina 20. vijeka. Iznad česama se nalazio tarih, lirska forma koja se koristila za obilježavanje važnih događaja, obično uklesana u kamen, ispisan mješavinom staroturskog i arapskog pisma:

Česma gospodina Šehid Oglu Mufetiš Ahmed Hamdi – paša Rebiul – Evvel 1300. godine 10. januar 1883. godine

Iz tih “česama” voda je bila sprovedena do šadrvana koji se nalazio ispred gradske džamije. Džamija se nalazila u samom centru grada, na kraju glavne ulice. Sagrađena od bondruka (drvenih letvi i gline) 1883. godine, imala je dva sprata, sa visokim minaretom od drveta i krovom pokrivenim šindrom. Džamija je srušena 1946. godine.

Na Begluku – pijaci građani su prodavali i kupovali razne vrste žitarica, mliječne i druge poljoprivredne proizvode. U okolnim dućanima prodavani su različiti manufakturni proizvodi: džakovi i drugi vuneni proizvodi, amovi i proizvodi za zaprežna kola i konje kao i opančarski proizvodi. Tu se nalazila i nekad čuvena pekara porodice Lazarević poznata po vrućim ćahijama (vrsta ramazanskog hljeba sa sjemenom ćurekota) i somunima, u kojoj su domaćice mogle da ispeku hljeb koji su same spremale. Na begluku se prodavalo i voće i povrće iz okolnih sela. Na cijeni je bio zeleni paradajz dok se crveni nije ni nudio jer se smatrao pokvarenim. Poslovi su ugovarani u hanovima Softića i Ramusovića. Uz kafu se nudio napitak šerbe i šurup. Iz ovog perioda ostao je zapisan način pripremanja napitka šurup koji se spravljao od latica majske ruže ili stambolke, koje se i danas mogu naći u beranskim baštama. Skupe se latice od 40 ruža, operu i naliju hladnom, prokuvanom vodom i dodaju im se 3 kesice limuntusa. Tako stoje 5-6 dana, dok tečnost potpuno ne poprimi boju ruža, a latice ne poblijede. Onda se sok procijedi, pa se na jedan litar soka doda kilogram šećera i ostavi da odstoji još barem 24 sata. Pije se razblažen sa vodom i dobro rashlađen. Od iste vrste ruže pravi se i slatko, a kažu da Beranke svoju ljepotu duguju upravo ovoj mirišljavoj majskoj ruži. Za vrijeme stare Jugoslavije begluk su zvali i Gornjoseljski begluk jer su Lubničani i Gornjoselci na njemu prodavali razne proizvode od drveta: kace, štruglje, kačamare i ostalo drveno posuđe.

tabla2