Brskovo

Tu gdje sada stojite, prije 8 vjekova, stajale su zidine srednjevjekovnog grada Brskova. Teško je i naslutiti po zidinama koje se tek naziru, da je ovo tokom 13. i 14. vijeka bio jedan od najrazvijenijih i najznačajnijih gradova u regionu, a jedno vrijeme čak i kraljev dvor.

Sam Brskovski grad, nije bio mnogo velik. Dosadašnja ispitivanja pokazuju da je utvrđenje bilo izdužene osnove, široko 30 do 40m i dugačko 106m. Okružen zidinama debljine metar do dva, sa dvije kule, na krajnjem istoku i zapadu, zbog pogodnog položaja omogućavao je da se kontrolišu kretanja u okolini, ali i unutar samog utvrđenja.

Grad Brskovo postojao je i prije rudnika, kao župski grad, sa ciljem da štiti i kontroliše teritoriju župe, koja se poklapa sa teritorijom današnje opštine Mojkovac. Ipak, njegov procvat vezuje se za razvoj rudnika i trgovine, četrdesetih godina 13. vijeka, u vrijeme kralja Uroša I Nemanjića, po kom se Brskovo često i naziva Urošev grad. Uroš I pokrenuo je rudarsku djelatnost dovodeći u Brskovo vješte rudare Sase, koji su unijeli novine, ne samo pri kopanju i obradi rude, već i u samoj organizaciji rada. Prostor Brskova bio je bogat rudama. Najviše se proizvodilo srebro, a potom olovo i bakar.

Rudarsko naselje sa trgom na kom se prodavala roba, nalazilo se van grada. Na kosi, sa desne strane utvrđenja, bilo je smješteno trgovačko naselje polukružnog oblika, grupisano oko carinarnice i župske crkve. To mjesto se i danas naziva Doganjica po starom dubrovačkom nazivu za carinu – dogana. Još uvijek se mogu zapaziti tragovi crkve sa ostacima maltera koji ukazuju na fresko slikarstvo.

Brskovo se vrlo brzo pretvorilo u značajan rudarski i trgovački centar. Povezano razgranatom mrežom puteva, postalo je centralna tačka kotorske i dubrovačke karavanske trgovine. U Brskovo se donosila obuća, odjeća, so, med i vino, a izvozio se metal, krzno, vosak i koža. I brskovski konj bio je na velikoj cijeni. Razvoj rudarstva i trgovine podstakao je dolazak stranih zanatlija u Brskovo. To su uglavnom bili: Dubrovčani, Kotorani, i Venecijanci, najviše zlatari, krznari i krojači. Koliko je Brskovo bilo značajno najbolje govori podatak da su u njemu živjeli i članovi najistaknutijih dubrovačkih i kotorskih porodica, a tu je bilo i sjedište generalnog konzula Dubrovnika.

Legenda kaže da ime Mojkovac potiče od sintagme “Moj Kovani Novac”. To vjerovatno i nije tačno, ali je istina da se prvi srebrni novac na ovim prostorima, kovao upravo u Brskovu. Denariorum grossorum de Brescoa. Početak brskovske kovnice vezuje se za vladavinu Uroša I (1243-1276), a tu su nastavili da kuju novac i ostali vladari iz loze Nemanjića: Dragutin, Milutin i Stefan Uroš. Iskovan je veći broj emisija i različitih vrsta, kao što su bili dinari sa krstom i ljiljanima ili dinari sa mačem. Brskovski novac uživao je znatan međunarodni ugled. Sačuvani su brojni ugovori u kojima se spominje kao platežno sredstvo, a bili su u opticaju i u Dubrovniku, Zadru, Veneciji i Ankoni.

Otvaranje novih rudnika, političke nestabilnosti u regionu i upadi Turaka u drugoj polovini 14. vijeka, doveli su do postepenog opadanja značaja Brskova, da bi već 1433. godine bio proglašen od strane Dubrovčana za mjesto u koje trgovci više ne idu.

Rudarska aktivnost Kolika je bila umješnost srednjovekovnih rudara najbolje govori činjenica da su neki ramovi korišćeni u preko 150 pronađenih rudarskih okna iz tog doba, mogli biti iskorišćeni i prilikom sondiranja pedesetih godina XX veka. Nije bilo potrebe da se zamijene novim. Tadašnji rudari su se obično spuštali do dubine od 80-100m. Jedan rudar bi jednom ili dva puta dnevno silazio u jamu gdje bi za nekoliko sati iskopao toliko koliko bi mogao svojom snagom da iznese na površinu zemlje. Pronađeni su ostaci starog alata, čekići, dleta, lopate, karlice, stolice, tronošci, kapa od vunene tkanine, koji su korišćeni u rudniku Brskovo. Toponimi Tragove stare rudarske tradicije danas nalazimo sačuvane i u toponimima: Žarovnice, Pržišta, Medeno Guvno, Ugljari, Vignjišta – stara rudarska postrojenja, Srebrišta – mjesta odakle se vadila srebrna ruda, Lojanice – mjesta gdje su se pravile svijeće od loja koje su korišćene za osvjetljenje rudarskih okana. Štetnost dima i gasova koji su se razvijali pri preradi rude i tada su bili poznati pa je ruda u Brskovu prerađivana na 2 km od samog naselja.

Kulturna ruta Mojkovac_Page_3